WORLD PRESS PHOTO
af einskærum áhuga
renndi ég augunum
yfir
hin dauðu
deyjandi
þau börðu
og berjandi
þau þöglu
og þegjandi
þær sem var nauðgað
þá sem voru höggnir
þau sem voru brennd
og þau sem grétu
í sorg sinni
kvöl
og kvíða
og svo þau
sem áttu engin tár eftir
ekki einusinni
handa þeim
sem veifuðu þrílitum fánum
fagnandi leiðtogum
af örvæntingu þeirra
sem vilja ekki
vera hluti af
þeim sem var nauðgað
myrt
handtekin
og pyntuð
hernumin
og húsin brotin fyrir
eða tekin af lífi
á nýliðnu almanaksári
Konu eina heyrði í hvísla
að annari
að þetta
væri nú
heimurinn
sem við
lifðum í
og ég hnussaði
með sjálfum mér
því ég veit
að góðar fréttir
eru ekki til sölu
skráð klukkan 13:48
The Party´s Over - Oil, War and the fate of the Industrial Societies
Richard Heinberg
New Society Publishers (www.newsociety.com) 2003
Ég las umfjöllun um þessa bók í Total Liberty ? Journal of Ethical Anarchism og í nokkra daga á eftir var ég utan við mig af áhyggjum af framtíðinni. Síðan fann ég bókina sjálfa loksins notaða í bókabúð. Ég var þá búinn að spyrjast fyrir í róttæklingabókabúðum en fékk þau svör að bækur um komandi olíukrísu hefðu allar komið út sjötíu og eitthvað og fengjust ekki lengur. Þessi bók er samt ný, kom út 2003 svo hún á við minn samtíma.
Heinberg er bandaríkjamaður sem hefur verið að skrifa um orkugjafa og menningaráhrif þeirra í fjölda ára. Þetta er hans fimmta bók. Í henni lýsir hann áhrifum komandi olíukrísu á iðnvædd samfélög. Allur fyrri helmingur bókarinnar fer í að útskýra grundvallaratriði í eðlisfræði orku og hvernig mannkyn hefur nýtt sér orku á ýmsan máta gegnum söguna og hver menningaráhrif þessarar orkunotkunar eru. Þessir kaflar gátu stundum verið ansi fræðilegir en eins og Heinberg tekur fram, þá er mikilvægt að fólk kynni sér grunninn til að skilja vandamálið. Síðan fjallar bókin um hvaða aðra orkubrunna við höfum, raforku, kjarnorku, vind- og sólarorku auk kola og etanóls en gallinn við þetta alltsaman er kostnaður við framleiðslu og stundum verri mengun en þegar hlýst af olíubruna. Olían er sá ódýri orkugjafi sem hefur gert mannkyni kleift að iðnvæðast og fjölga sér fram úr hófi. En útgangspunktur bókarinnar er einmitt sá að búið er að finna allar stærstu olíulindirnar sem til eru á þessari jörð, unnið er dag og nótt að því að brenna upp þeirri olíu sem þær eru að skila og neysla olíunnar vex stöðugt. Skilageta jarðarinnar á olíu er rétt við það að ná hámarki (við erum að tala um innan við tíu ár hérna) og þá fer hún að minnka í öfugu samræmi við neyslu mannkyns á olíu því að næsta lítið hefur verið gert til að draga úr henni eða gera neysluna skilvirkari. Ný og betri tækni til að hreinsa olíulindir og nýta olíuna betur mun ekki ná að skila sér þannig að hún hafi við neyslunni.
Þetta hefur lengi verið vitað en engar þær ráðstafanir sem hefur verið hægt að grípa til, og enn er hægt að grípa til, hafa jákvæð áhrif á efnahag ríkja þar sem efnahagurinn miðast við meiri þenslu. Það sem þarf að gera og hefði þurft að byrja að gera fyrir þeim áratugum sem vitað var að olíuþurrð myndi valda vandamálum í framtíðinni, er að draga úr óþarfa orkunotkun og aðlaga rekstur mikilvægra þátta í samfélagi okkar að öðrum orkulindum.
Eins og félagslegt ástand er í dag þá eru stjórnmál háð einstaklingum á framabraut sem vilja ekki styggja áhrifamikil og fjársterk iðnfyrirtæki og vilja heldur ekki styggja almenning sem vill fá að ?hafa það gott? áfram. Einnig er félagsleg mismunun mjög mikil og í framtíðinni mun t.d. vetni geta drifið takmarkaðan flota af einkabílum en sá floti verður einungis til fyrir auðugt fólk. Hitun húsa og sérstaklega ræktun matvæla er stórt áhyggjuefni í framtíð með takmarkaðan og síðar engan aðgang að ódýrri orku. Heinberg skýtur á að landbúnaður án ódýrrar orku geti framleitt matvæli fyrir álíka marga og byggðu jörðina áður en iðnaður fór að blómstra með aðgangi að olíu, sem voru um tveir milljarðar! Nú lifa á jörðinni yfir sjö milljarðar. Það kann heldur enginn að rækta grænmeti eða skepnur lengur, nútímamaðurinn er háður stórmarkaðnum og öll matvæli koma til búðarinnar langt að, í stórum flugvélum og flutningabílum sem eru alltof mörg til að hægt sé að reka öll þau kerfi með annari orku en olíu. Þau samfélög sem reka efnahag sinn á túrisma munu fara illa því flugsamgöngur munu alveg örugglega ekki þola að skipta yfir á vetni.
Fjármálakerfi heimsins munu fara hroðalega út úr vaxandi kreppu og því leggjast harðar á alla sem nú skulda, bæði einstaklinga, fyrirtæki og ríki. Heilbrigðiskerfi um allan heim eru háð peningum, tölvur og önnur tækni er háð plasti sem unnið er úr olíu og engin vél snýst án smurolíu. Stríð eru þegar háð um olíulindir þar sem ríkisstjórn bandaríkjanna leggur allt kapp sitt á að halda við sínum aðgangi að olíu og leggur sig því fram um að koma á leppstjórnum í lykillandsvæðum eins og Kuwait, Írak og Afghanistan auk Venezuela svo fátt eitt sé nefnt. Heinberg bendir einmitt á, í upphafi bókarinnar, að stærstu menningarhópar mannkynssögunnar hafi hrunið þegar þá þraut aðgang sinn að ódýrri orku. Nú er komið að okkur.
Bókin er að stórum hluta miðuð við bandaríkjamenn en einnig skrifar Heinberg um afleiðingar á heimsvísu og kemur með tillögur um hvað almenningur geti gert og ábendingar um hvað stjórnvöld geti gert. Hann bendir á að íbúar lítilla samfélaga verði að taka sig saman og reyna að byggja upp orkusparandi aðferðir við rekstur sinna samfélaga auk þess að vera sjálfstæð í aðföngum matvæla með eigin ræktun og hænur í garðinum. Aðgangur að hreinu vatni gæti verið vandamál á mörgum stöðum í heiminum (minna þó á íslandi) þar sem pumpustöðvar ganga fyrir orku og smásamfélagið þarf að taka á því. Hagkerfi allra ríkja verða sífellt háðari stórfyrirtækjum sem svífast einskis til að hagræða sínum rekstri. Margar sögur eru til af því þegar einkafyrirtæki tekur yfir þjónustu við minni samfélög en leggur hana síðan niður eftir að hafa útrýmt allri samkeppni í viðkomandi bæjarfélagi þannig að íbúar þurfa að leggja á sig lengri ferðalög til að sækja þá þjónustu. Þessu þurfa íbúar hvers smásamfélags að sporna við og halda sínum fyrirtækjum og þjónustu í staðbundinni eigu og rekstri. Auk þess að stýra eigin málum í sínu samfélagi ættu íbúar að ýta á stjórnmálafólk og fyrirtæki að bregðast við fyrir samfélagið í heild í stað þess að hugsa um frama sinn á stjórnmálasviðinu. Jákvæður punktur er að þetta gæti komið alveg í veg fyrir atvinnuleysi á stórum svæðum þar sem margar hendur mun þurfa til að gera þau verk sem orkufrek tæki sinna núna.
Heinberg tekur fram í lokaorðum að það hafi tekið á að skrifa þessa bók, hann sé persónulega ekki gefinn fyrir dramatískar dómsdagsspár en þessum upplýsingum verður að koma á framfæri við sem flesta.
skráð klukkan 11:23
"Allar þjóðir hafa fjármálakerfi þar sem mikiðtil allir peningar eru skapaðir með því að búa til lán. Þannig að nær allir þeir peningar sem til eru gefa til kynna skuld. Fyrir fólk sem þekkir ekki til í bankarekstri getur verið erfitt að átta sig þessari staðreynd. Þegar ég reyni að koma þessu á framfæri til framhaldsskólanema þarf ég oft að setja það fram á margvíslegan máta í klukkustund eða svo áður en þeir átta sig á því að peningar eru ekki efnislegir hlutir sem geymdir eru í öryggishólfi heldur tilbúið fyrirbæri skapað úr engu af bankamönnum til að auðvelda þeim að halda reikninga."
Úr bókinni "The Party's Over - Oil, War and the Fate of Industrial Societies" eftir Richard Heinberg.
"Græðgin flytur fjöll"
Úr sjónvarpsþættinum "M.A.S.H."
Þegar ég var unglingur og byrjaði að vinna í fiski fékk ég peninga í umslagi á föstudögum. Ég efast um að ég gæti fengið vinnu í dag ef ég gæti ekki gefið upp reikning í banka. Síðan þegar ég fæ reikning í banka býður bankinn mér yfirdráttarheimild af því að það geri lífið léttara. Það gerði það líka þegar ég var í námi en nú eru þó nokkur ár síðan ég lauk námi og þrátt fyrir mikla vinnu og að sumu leyti sparsaman lifnaðarhátt er ég enn með háa yfirdráttarheimild sem mér gengur seint að losna við.
Síðan ég hætti námi hafa vextirnir hækkað svo ég borga bankanum umtalsverða upphæð á ári, tugi þúsunda, fyrir að skulda honum peninga.
Samt eru þetta ekki beinir peningar. Ég fæ vinnu, fæ mánaðarlega sendar upplýsingar um hversu mikið af tölum ég hafi unnið mér inn, þeim tölum skipti ég á leigusala (sem ég hef aldrei séð persónulega) og bankann. Lítið brot af þessum tölum sé ég í formi peninga, mér líður vel með þá staðreynd að lifa mínu daglega lífi án þess að nota peninga þar sem ég hjóla í vinnuna og borða nesti ef ég fæ ekki að éta í vinnunni en það er kjánaleg blekking því ef ég væri ekki að nota peninga hefði ég ekki þak yfir höfuðið og kærasta mín sér um að kaupa í matinn.
Þegar ég fer með henni í stórmarkaðinn líður mér eins og ég sé tilgangslaus. Dragandi fram lífið í hlutverkum sem neydd hafa verið uppá mig........og ég er aftur kominn út í það að væla útfrá persónulegum viðmiðum einhvers sem finnst heimurinn vera á hvolfi og áttar sig ekki almennilega á því hversvegna hann er á hvolfi.
En ég velti því stundum fyrir mér hvort að ég muni upplifa mig frjálsari eftir að mér hefur tekist að kaupa líf mitt frá bankanum?
skráð klukkan 11:15
"Þensla landbúnaðarframleiðslu byggðist á ódýrri orku sem gerði það kleift að fæða heimsbyggð sem óx frá 1.7 milljörðum til yfir sex milljarða á einni öld. Ódýr orka verður fljótlega liðin tíð. Hversu mörgum getur landbúnaður haldið uppi eftir iðnbyltinguna? Þetta er afar mikilvæg spurning en um leið sem erfitt er að svara. Nokkuð örugg ágiskun væri þessi; jafn mörgum og haldið var við áður en landbúnaður var iðnvæddur - þ.e.a.s. mannfjöldann við upphaf tuttugustu aldarinnar, eða nokkuð færri en tvo milljarða manna."
Úr bókinni "The Party's Over - Oil, War and the Fate of Industrial Societies" eftir Richard Heinberg.
Shell voru í fréttunum í gær. Aðallega útaf því að hafa hagnast um yfir fimm milljarða evra það sem af er af þessu ári. Það er ekki langt liðið á árið. Þakka má hagnaðinum vaxandi olíuverði sem tengja má beint við það að hámarki olíuframleiðslu í heiminum er líklega verið að ná um þessar mundir. Það þýðir að nýjar olíulindir munu ekki finnast að neinu marki, að tækni til að hreinsa olíulindir betur mun ekki drýgja olíubirgðir heimsins. Það sem allir eiga alltaf að hafa haft í huga er að olían, sem efnahagur alls hins iðnvædda heims byggist á, er takmörkuð orkulind. Það er aldrei hægt að búa til meira af henni. Hún ést bara upp og klárast við notkun og notkunin er gríðarlega mikil.
Bent er á vetnisorku sem dæmi um orku sem gæti gert okkur kleift að viðhalda lífsstíl meirihluta mannkyns. Vetnisorka getur gert mikið gagn en hún nær aldrei að viðhalda þeim 775 milljón bifreiðum sem nú er á ferðinni um heiminn. Heldur ekki öllum flugvélaflotanum. Einungis auðugt fólk mun geta ferðast á bílum í framtíðinni.
Líta má á þetta sem lausn við einhverjum af mengunarvandamálum heimsins. En þegar örvæntingin fer að grípa um sig mun styrjaldir um síðustu olíuna hefjast af fullri alvöru, síðustu skógarnir verða höggnir til að halda hita á fólki, fleiri dýrategundir munu deyja út, kolabirgðir heimsins vera kláraðar líka með tilheyrandi loftmengun, fjármálakerfi heimsins munu hrynja og þarmeð hátækniheilbrigðiskerfi. Plastframleiðsla minnkar því plast er unnið úr olíu - tölvukerfin munu ekki endurnýjast. Þetta er svona eitthvað í áttina og þetta er að fara að eiga sér stað i okkar líftíma.
Hægt er að bregðast við núna en samkvæmt bókinni sem ég vitna í hefði þurft að bregðast við og byrja aðlögunina fyrir þeim áratugum þegar umhverfisfræðingar byrjuðu að benda á þetta komandi vandamál.
Leiðtogar þjóða halda enn í blekkinguna um að viðhalda verði iðnvæðingunni því óvinsælar ráðstafanir eins og orkusparnaður og öflugt lesta- og strætisvagnakerfi í stað einkabíla halda engum manni í embætti. Örvæntingin sýnir sig í innrásinni í Írak og stuðningi íslenskra stjórnvalda við hana. Íslendingar eiga engar olíulindir og leggjast því svo lágt að styðja við stríð í stað þess að hefja vetnisframleiðslu í stórum stíl. Hafa mætti áhrif á almenning til að taka þátt ef að auglýsingum bílasala yrði skipt út fyrir auglýsingum um orkuminni lífsstíl. Gera orkuminni lífsstíl að normi í stað bensíndrifins lífs.
Það verður hver og einn að hætta vitleysunni í sínu lífi og sínu umhverfi. Ýta á aðra til þess og ýta á yfirvöld að bregðast við, skrifa bréf og losa sig við bílinn. Horfa til framtíðar með það í huga að bankarnir munu herða sultarólina og leggjast af vaxandi hörku á viðfangsefni sín; almenning. Losum okkur við allar skuldir sem fyrst, vextir munu hækka og mannréttindi minnka í vægi. Það mun enginn gera þetta fyrir okkur, við verðum að gera það sjálf.
skráð klukkan 08:38