Sumarið 1997 eyddi ég fimm vikum í smábæ á suðurströnd Spánar. Ég stúderaði spænsku ásamt um áttatíu öðrum ungmennum frá mörgum þjóðlöndum. Þetta var lærdómsríkur tími og furðulegur á stundum. Einn lítill þáttur í því að vera þarna var leikurinn "leynivinurinn". Hann fólst í því að draga nafn með miða úr hatti og gera einstaklinginn bakvið nafnið að sínum einkavini að viðkomandi grunlausu. Mitt nafn tilheyrði gullfallegri rússneskri stúlku sem hét (og heitir vonandi enn) Daria. Ég skrifaði handa henni ástarljóð á hverjum degi í fjórtán daga og kom því fyrir þannig að hún fengi það úr ólíkri átt í hvert sinn. Hér er ljóð hins þriðja dags.
Daria III
Brýrnar
sem tengja
eyjar manneskjanna
eru örfínar
og viðkvæmar
og liggja yfir hyldýpi
sem enginn
ætti að rýna í
of lengi
því öll hyldýpi
hafa hvöss og seiðandi augu
og geta gert allra sálir
að sínum
Í regnbogalitu árvatni
hyldýpisins
dansa heyrnarlausir fiskar
við eigin tónlist
Eins og bræður þeirra
í undirdjúpum hafsins
sem þekkja ekki dagsbirtuna
þekkja þeir ekki annað en lífsgleðina
og halda sjálfa sig
eina um að hafa hana höndlað
því
þeir hafa ekki kynnst þér
skráð klukkan 21:29
Fyrir neðan Landspítalann, yfir Hringbrautina, liggur gangbraut með ljósum. Við gætum komið okkur fyrir þar, þyrftum ekki að vera fleiri en þrjátíu saman á hjólunum okkar.
Þegar allir eru mættir er þrýst á ljósahnappinn svo að umferðin stöðvast. Þá streymir reiðhjólafólkið út á götuna og fer að hjóla af stað í rólegheitum, í hátíðaskapi því nú er hátíð. Allir, sérstaklega þeir öftustu, með merkin uppi “EINUM BÍLNUM FÆRRA”. Borði með slagorði gegn mengun bílamenningarinnar teygir sig yfir hópinn upp af höndum tveggja handsterkra hjólreiðamanna.
Fótgangandi andspyrnufólk gengur á bílaröðina sem myndast og rétta inn um bílrúðurnar stuttorð en kjarnyrt dreifirit sem útskýra hvað við erum að gera og til hvers.
Bílaflotinn mun flauta og öskra og hata okkur og framtakið en það er ekkert sem við getum svosem gert í. Bílaflotinn hatar allt sem stendur í vegi fyrir honum, eins og kapitalisminn gerir og við vitum að enginn verður spámaður í eigin föðurlandi. Mætið með eyrnatappa.
Hjólreiðafólk hefur verið keyrt niður af særðu stolti ökumanna við þessar aðstæður. Þau huguðustu hjóla aftast.
Önnur útgáfa af þessu væri að hlaupa inn á götuna með lokunarskilti og á þeim skilaboð um að MENGUN OG RUSL FRÁ BÍLUM ER AÐ DREPA ALLT LÍF og TRYGGINGA- OG OLÍUFÉLÖGIN MISNOTA AÐSTÖÐU SÍNA TIL AÐ RÆNA ÞIG – LEGGÐU BÍLNUM – FÁÐU ÞÉR REIÐHJÓL. Hlekkja má girðinguna við málmgirðinguna sem liggur á eyjunni milli akreina Hringbrautarinnar og loka báðum akreinum báðum megin. Hlaupa svo með áðurnefnd dreifirit og rétta inn um rúður eða stinga undir þurrkur. Hóa í fjölmiðla áður.
Bílar að hruni komnir eru einnig hentugir til að láta bila í hringtorgum á háannatíma til að vekja athygli fólks á umkomuleysi bílsins. Kannski myndi það þó kalla á breikkun viðkomandi götu í huga bílafríkanna frekar en að virka sem ábending um bætta hjólamenningu.
Ég á bíl sem ég nota einusinni í viku. Kallið mig hræsnara ef ykkur langar.
skráð klukkan 11:10
Sagan hamrar á mikilmennum. Kannski ekki alltaf mikilmennum heldur frekar einstaklingum sem eru fyrirferðameiri en aðrir. Látið er með þessa einstaklinga; forseta, einræðisherra, herstjóra og leiðtoga, eins og engar sögulegar umbyltingar hefðu átt sér stað án þeirra. Eins og þeir séu öxull sögunnar þegar í raun er það fólkið sem lætur söguna eiga sér stað.
Það má spyrja sig hversu miklir einstaklingar manneskjur eins og Adolf Hitler og Ronald Reagan hafi verið í raun. Er það ekki ímynd þeirra sem leiðtoga og forseta sem heldur nafni þeirra á lofti frekar en persónuleiki þeirra? Þeir lifðu, sögulega séð, gegnum nafn sitt og glampa myndar sinnar í augum fylgjenda sinna alveg á sama hátt og fylgjendur leiðtoga lifa að einhverju leyti gegnum fylgispeki sína og/eða átrúnað.
Sé gluggað í bækur um veraldarsögu má lesa um straumhvörf í samlífi og hreyfingum mannkyns. Það fannst mér undarlegt að lesa; að fólksflutningar hefðu átt sér stað milli landshluta innan svæðis sem nú kallast Evrópa og hinir aðkomnu hefðu flutt með sér einhverja iðn, tungu eða list, þetta átti sér stað á nokkur hundruð árum og var svo afgreitt í einni málsgrein í bók mörg þúsund árum síðar. Og lesið af krakka á eyju í norðri.
Ég horfi stundum á skordýr og velti fyrir mér heimsmynd þeirra. Þau gera sér líklega enga grein fyrir því hversu mikið er að eiga sér stað fyrir utan garðinn sem þau una sér í (eins og svo skemmtilega er lýst í kvikmyndinni “Litla Lirfan Ljóta”).
Ekki frekar en manneskjur gera sér grein fyrir því að hvert og eitt okkar er hluti af heimssögulegum viðburðum jafnvel þó að megnið af okkur sé ekki að gera merkilegri hluti en ropa, freta og klóra sér. Sum okkar taka sér þó stærri hlutverk og líklega af ótta við dauðann og í vantrú á manneskjuna sem t.d. Arkitektar hamast við að reisa stórar og ljótar byggingar, svo einhver muni eftir þeim dauðum. Þá um leið er þeirra ekki minnst sem manneskja lengur, ekki frekar en Hitler eða Reagan, heldur nafns. Svo að barátta þeirra skiptir í raun ekki máli, taki þeir mark á sér sem manneskjum. Hefðu þeir trú á manneskjunni myndi þeim nægja að vita af börnum sínum eða annara lifandi þegar þeir slepptu sálinni.
Það er ekki manneskjan bak við leiðtogamyndina sem gerir leiðtogana mikla heldur fjöldinn sem fylgdi þeim. Hitt er bara ímyndasmíð, eins og við stöndum öll í alla daga. Leiðtoginn er í raun einskisvirði þegar horft er í söguna. Hreyfingar fólksins eru þær sem standa að umbreytingum, fólksins sem ómeðvitað um sögulegt gildi skrefa sinna gengur sína leið.
skráð klukkan 22:12
“Það er einmitt það – trúin á hið ótrúlega – sem þarf til að draumar okkar verði að veruleika, sem þarf til að slíkir draumar séu yfirhöfuð mögulegir.”
Crimethinc – úr HeartAttack #36
Getum við beint kröftum okkar að öllum okkar hugsjónum án þess að brenna út? Þurfum við ekki að flokka og ákveða hvað eigi að hafa forgang í það og það skiptið, áður en við komum okkur að verki. Ég fæ byltingarkenndar hugmyndir á hverjum degi, einungis lítill hluti þeirra ratar hingað. Mér leiðist ægilega að fullyrða framkvæmdir sem svo ekkert verður úr vegna anna eða dugleysis. Eða einfaldlega vegna þess að ég verða að setja súrefnisgrímuna fyrst á sjálfan mig.
Ég hitti alltaf eitthvað af fólki sem gengur með hugmyndir í maganum en skortir framkvæmdir. Það er við það að gefast upp á sjálfu sér vegna þessa. Hætt er við að einstaklingar sem þannig er ástatt fyrir hætti að láta sig dreyma, drepi niður hugsjónir sínar til að upplifa ekki vonbrigðin.
Einstaklingurinn sem gegnir embætti forseta þessa lýðveldis gekk einhverntímann með byltingarkenndar hugmyndir í maganum. Hin illa girta ríkisstjórn lýðveldisins á sendiherra víða um heim sem eitt sinn hefðu flokkast sem óeirðaseggir og andstæðingar lýðræðisins. Bláleit sjónvarpsbirtan lýsir upp andlit enn fleiri, sem hætti að dreyma, hvert kvöld.
Sumir vinir mínir vilja einbeita sér að stuðningi við eitt sinn stolta fólkið í Palestínu sem Ísraelsher gengur hart fram í því að drepa. Aðrir vinna í því að vekja athygli fólks á brenglun þess að hefja þriðju heimsstyrjöldina með árás á Írak. Feministar rífa kjaft og gefa út bækur og ekki vanþörf á. Enn aðrir vilja sýna Íslendingum fram á ófögnuði fordóma gagnvart innflytjendum. Svo eru það náttúrulega allt góða fólkið sem vill gera sitt besta til að verja náttúru landsins fyrir firringu kapitalismans. Auk mín og annara sem ætla að efla vitund landsmanna um að kjötát er óréttlát hegðun þegar aðrir valkostir eru til staðar.
Ég er að komast á þá skoðun að hér vanti sterka þrýstihópa borgara gegn firringu hinnar lýðræðiskjörnu ríkisstjórnar. Það vantar hóp sem t.d. sparkar í rassgatið á forsætisráðherra þegar kvikindið dirfist að fullyrða að fátækt fólk á Íslandi sé eitthvað lið sem aldrei hafi haldið rétt á spilunum. Nokkur lesendabréf duga skammt. Það vantar líka öskureitt aðhaldsgengi sem myndi virka sem skrattinn á hælana á fjármálastofnunum þessa litla samfélags. Það lifir ekki ein einasta manneskja hérlendis án þess að banki hafi nokkuð stöðug afskipti af honum eða henni. Ekki einusinni þeir ríku. Yfirstéttin sem ekki á að vera til. Þessar stofnanir eru afætur á það líf sem við leggjum undir á atvinnumarkaðnum.
Og við erum öll of þreytt eftir vinnuna og einkalífið til að hafa bolmagn til að skilja útá hvað starfsemi þeirra gengur. Föst í vítahring – vinnum of mikið til að hafa við bankanum og erum of þreytt eftir alla vinnuna til að nenna að gera meira en að angra okkur á þessum vaðli.
Því við megum heldur ekki gleyma að senda björgunarsveitir á okkur sjálf. Gefa súrefni, skapa öruggt umhverfi, tala róandi til skjólstæðings. Annars brennum við upp og drepum niður drauma okkar frekar en að lifa við vonbrigðin.
skráð klukkan 00:24
Þokan er að leggjast yfir. Það er gott. Ég segi og skrifa þokan með ákveðnum greini. Persónugeri þetta veðurfyrirbæri. Stundum sest hún inn í persónur. Persónur eða leikendur. Setur þétt litleysi sitt inní viðkomandi. Blindar. Blindar þægilega. Skapar sýnir og heima eða veitir innsýn inn í aðra heima. Skelfir einhverja en nýtur ásta með öðrum. Nýtur ásta með mér. Í þokunni verðum við öll eins. Ég hverf loksins í mannhafið. Leynileg ósk um að vera ekki einstæður í mannheimum heldur hluti af heild sýnir sig. Vaknar með þokunni. Myrkraverkin finna frið sinn. Hætta að fara fram í ótta. Bægja burt uggi sínum. Finna ekki í sér tröllin sem steingervast undir auga sólarinnar. Átta sig á því að tröllin eru öflin sem við berjumst við. Andspyrnan smeygir sér milli krumlanna á tröllunum. Hvíslar í þokunni. Andar með þokunni. Líður með þokunni inni á meðal fólksins. Hobbitanna. Líður inn í huga þeirra. Skilur eftir sig för. Ósýnileg og illa greinanleg en til staðar. Leiðir áfram. Sýnir lygina vakta. Sannleikann falinn. Sannleikann engan. Sannleikann einan.
Samlagast eindum þess sem svífur. Líð gegnum raunheim. Mannheim. Andheim. Andans heim. Verð andinn. Verð heimurinn. Verð eitt.
Finn tilgang. Dreg anda sem sé hinn eini.
skráð klukkan 16:21
Það virðist vera almennur skilningur að næturvaktir á slysó gangi einungis út á baráttu við mishættulega rugludalla. Það er alltaf raunin af og til, eins og gengur þegar við erum ekki öll stödd í sama raunveruleika en reynum samt að eiga samskipti. Fólk getur verið æst og ruglað í forgangsröðunum verkefna þegar það er illa drukkið eða öðruvísi dópað og hefur verið lamið harkalega í andlitið. Vill kannski frekar syngja og tralla en leggjast niður og láta gera að sárum sínum, þegar blóð lagar úr skurðum í andliti. Svona eins og börn sem gera eltingaleik úr því að fara í útifötin þegar foreldrunum liggur á vinnuna.
Einn kunningi minn hefur haft á orði að áfengi hafi hjálpað honum að losna við feimni og þannig gert hann hæfari félagslega. Ég held að áfengi losi ekki um hömlur nema að því leyti að það hjálpar fólki að gera alla fáránlegu hlutina sem því dettur í hug. Það sem skiptir máli stendur í stað. Þessvegna er fólk eins og ég með ör á skrokknum eftir fyrri tíma fyllerí.
Fordómar gagnvart rugludöllum eru algengir meðal heilbrigðisstarfsfólks. Þá meina ég rugludalla sem einstaklinga sem eru í ólöglegri neyslu eða hafa slasast við ofbeldisverk í miðbænum. Ég og fleiri hjúkrunarfræðingar hafa þurft að elta uppi lækna og draga upp úr þeim leyfi til að gefa sterk verkjalyf þegar um er að ræða möguleikann á að viðkomandi skjólstæðingur sé fíkill.
Fíkill með brotna hendi finnur alveg jafn mikið til og hver annar. Það er bara svo oft í gangi sú hugsun að viðkomandi sé að leika til að fá aukaskammt af kódeini eða morfíni. Ég hef alveg lent í því að sprautufíkill komi inn og leiki sig í krampa þar til hann sér glitta í stesolidsprautuna í höndunum á mér, og ég er ekkert fyrsta hjúkkan til að láta leika þannig á sig. Það finnst mér líka allt í lagi. Heilbrigðiskerfið hefur alveg efni á því að gefa skjólstæðingi aðeins meira af verkjalyfjum en þarf til að slá á slæma verki, frekar en það hefur rétt til þess að ákveða hverjir eru með verki og hverjir er að látast.
Við notum orð eins og “meðtekinn” þegar við lýsum ástandi skjólstæðinga. Fölvi, snerkjur í andliti og ógleði eru nokkrir þættir sem fylgja því að finna mikið til. Við lærum að sjá langar leiðir hvernig fólki líður, hvort það er á mörkum þess að líða útaf á biðstofunni.
Mig grunar að upplifunin af því að slasast, koma með sjúkrabíl inn á slysó og lenda í því að hópur af ókunnugu fólki plokkar utan af manni fötinn, stingur í með nálum og dælir í æðarnar dópi sé ekkert upplifun sem gaman er að muna mikið eftir.
Prófa það einhverntímann, grunar mig.
skráð klukkan 16:35