Um daginn þegar ég skrifaði um stamið, þau atriði sem mátti nota sér til hjálpar við að ná stjórn á staminu og hvernig þetta tengdist því að ná yfirráðum yfir eigin sjálfi var margt sem ég vildi pæla meira í en vildi ekki skrifa of mikið til að fólk nennti að lesa það. Til dæmis tilfinningarnar sem minnst var á í atriðaskránni.
4. Tilfinningum má breyta með því að breyta einkennum sem tengjast þeim.
Þegar fólk á í samræðum við einstakling sem stamar sér það bara og heyrir einhvern sem þarf á smá skammti af þolinmæði þeirra að halda. Viðkomandi tafsar og hikstar á orðunum og sýnir mögulega einhverjar grettur eða kæki með. Það sem ekki sést er sá kvíði sem stamarinn finnur fyrir þegar hann eða hún veit að aðstæðurnar eru við það að fara að krefjast þess að samræður hefjist. Það sést ekki heldur löngunin sem stamarinn hefur til að tala eðlilega, skömmin sem hann hamrar á sjálfan sig fyrir að orðin sem standa skýrum stöfum í huganum brotni niður á tungunni. Óttinn við símann eða verslanir er eitthvað sem einungis stamarinn á með sjálfum sér og það verður þannig þartil hann eða hún tekur sig taki og kennir sjálfum/sjálfri sér að stamið er ákveðin fötlun sem maður á ekki að láta stjórna lífi sínu, heldur læra að lifa með og til þess er hægt að nota ákveðnar aðferðir.
Ég þekki þetta stríð vel. Ég þekki líka hinn hlutann. Þennan um að vinna í því að öðlast yfirráðarétt yfir eigin vilja, líkama og hugsun gagnvart beinum og óskrifuðum reglum samfélagsins.
Þar getur togast á löngunin til að vera með og öðlast vinsældir og þörfin fyrir að skera sig úr. Sá sem vill skera sig úr getur fundið fyrir skömm gagnvart eigin útliti, klæðaburð eða fyrri yfirlýsingar eða skoðanir þegar hann eða hún finnur sig í aðstæðum þar sem allt sem uppreisnarseggurinn er að gera virkar skyndilega kjánalegt og óviðeigandi, auk þess að vera óþarft því að fólkið sem semur sig að reglunum virðist vera hamingjusamt. Gleði þess og sátt við lífið og tilveruna geta gert kröfu uppreisnarseggsins um algjör yfirráð yfir eigin lífi og aukna tilfinningu fyrir tilverunni að kröfu barns um athygli í augum þeirra sem ekki skilja andspyrnuþörfina. Það þarf sterkan sannfæringarkraft gagnvart eigin skoðunum til að láta ekki hugfallast og hugsa sem svo að það taki því ekki að vera að þessu. Það er líka afskaplega skiljanlegt hversvegna svo margir hætta við og láta af og til hafa eftir sér í partýjum mörgum árum seinna að "ég var nú pönkari einusinni".
En með því að breyta aðstæðum sínum má breyta þessum tilfinningum um leið. Með því að hafa trú á sjálfum/sjálfri sér breytast aðstæðurnar því að fátt í samfélaginu er að ýta undir sjálfstraust. Þú verður sjálf/ur að treysta á þig, þá ertu búin/n að skapa þér nýjar aðstæður, aðstæður sem geta samtvinnast tilfinningum þínum gagnvart eigin sjálfi og byggt þig upp innanfrá til að geta tekið á útávið.
Mér finnst ég geta fullyrt þetta eftir þó nokkur ár í einhverskonar andspyrnu móti þeim flokkunarkerfum sem viðgangast innan okkar félagslega kerfis. (Mér dettur í hug eftir allan þennan tíma, hvort að ég er orðinn enn ein stofnunin, hvort að ég er orðinn einhver standard Siggi Pönk sem er skemmtilegur á sinn hátt, meinlaus trúður í augum einhverra og skondið að lesa hvað ég er að skrifa þó að ekki sé nokkur leið að taka mig alvarlega).
P.S. Svo skrifaði ég pistil um stam um daginn fyrir vefsíði félagsins Málbjörg. Hann ætti að vera að finna á stam.is
skráð klukkan 00:46
“Á hverjum degi sérðu í speglinum hluti sem þér líst ekkert á og þú veist að eru ekki í lagi. Svo í stað þess að ganga gegn þeim og draga út litla rasíska, hómófóbíska karl/kvenrembusvínið sem býr í hausnum á okkur öllum, lætur fólk eins og þetta sé ekki til og lokar augunum gagnvart því. Við gefum okkur öll út fyrir að hafa skoðun og segjum “þetta er fáránlegt” þegar við á en mjög fáir einstaklingar gefa sér tíma til að endurhæfa sig sjálf og reyna að skilja þessa hluti. Við erum hræddari við að vera kölluð rasistar en að raunverulega vera rasistar. Svo að við fyllum huga okkar af þessum öfgakenndu ímyndum. Nasistum, Mönnum sem berja konur, Hommahöturum og við æsum okkur og öskrum “Þetta verður að stöðva!” þegar í raun ættum við að vera að öskra á okkur sjálf.”
Úr viðtali við Andrew, söngvara og gítarleikara hljómsveitarinnar Police Line, þar sem hann tjáir sig m.a. um umkomuleysi pönkhreyfingarinnar. Viðtalið birtist í hardcore punk tímaritinu HeartAttack # 31 sem ég er með til sölu á 200 kr.
-------------
Ég sá á einni af umræðutöflum netsins þar sem einstaklingur krafðist þess að allir barnaníðingar yrðu geltir og síðan drepnir (eða eitthvað í þá áttina). Reyndar sé ég það mikla þvælu á umræðutöflum netsins að ég er löngu hættur að fylgjast með þeim eða taka þátt í þeim nema einni (sem er á dordingull.com/hardkjarni). Ekki síst þar sem fólk er setja ýmiskonar yfirlýsingar á skjáinn undir hlífisskildi nafnleyndar og sumsstaðar vaða uppi illa meinandi rasistar og álíka rumpulýður sem myndi aldrei þora að opna á sér kjaftinn á almannafæri og undir nafni.
En viðhorf þess sem taldi öruggast og réttast að murka lífið úr barnaníðingum er kannski dæmigert fyrir þann sem ekki þarf sjálfur að snerta á raunverulegri hlið þessarar framkvæmdar. Mögulega þekkir viðkomandi til fórnarlamba kynferðislegrar misnotkunar og er því uppfullur réttlátrar reiði?
Er einhver leið til þess að reiði geti verið réttlát? Er lögmál Hammúrabís (?) um augun og tennurnar réttlátt í sjálfu sér? Ef við ætlum nú að vinna að betra og réttlátara samfélagi myndum við ekki reyna að komast að því hvað það er sem skapar þessar brengluðu hvatir manns sem leggst á börn og hjálpa honum að komast yfir það. Gera hann félagslega hæfan ef það er hægt. Reyna síðan að finna hvaða félagslegir þættir það eru sem geta ýtt undir þá brenglun (t.d. vangeta til að standast væntingar til kynhlutverks karlmanna).
Vanlíðan þess sem verður fyrir ofbeldi lagast aldrei við að vita til þess eða verða vitni að því að ofbeldismaðurinn verði einnig fyrir ofbeldi. Það er ekkert hægt að loka sári með því að troða í það hverju því sem á að vera græðandi. Sár lokast einungis af græðandi hæfileikum líkamans sem fær þá aðstoð utanfrá. Ég held að það sé alveg eins þegar fólk er með sár á sálinni.
Það er örugglega alltaf hægt að finna fólk sem getur fullyrt að þetta sé röng pæling hjá mér, en ef rétt væri þá er grundvallarlögmál Hammúrabís, að gjalda skuli auga fyrir auga og tönn fyrir tönn, rangt. Samt virðist mér að það sé ennþá grundvallaratriði flestrar refsilöggjafar.
Augu og tennur eru enn slitin út mönnum. Það er bara kallað frelsissvipting í dag, það gerir svipað gagn; fær þann sem verður fyrir því til að virkilega læra að hata og fyrirlíta býst ég við.
Sem betur fer er þó dottið úr tísku að kalla fangelsi betrunarhús.
skráð klukkan 13:54
Ég stama. Það er staðreynd sem hefur angrað mig mismikið í mörg ár en samt er það fyrst á þessu ári sem ég ákvað að gera eitthvað í því. Ég pantaði tíma hjá talmeinafræðing og við fórum saman yfir ýmsa þætti tengda mínu stami. Hún kenndi mér m.a. hvernig ég get talað með nýrri áherslu eins og þegar ég kynni mig í vinnunni; “Ég heiti sIgurður og er hJÚkrunarfræðingur” með ákveðnum sönglanda í röddinni. Við fórum líka yfir þær aðstæður sem ég stama helst í og hún tók mig í æfingar í því að tala hægt og skýrt. Óskýrmælgi er annað sem hefur háð samskiptum mínum við annað fólk í mörg ár. Alveg örugglega mun meira heldur en mig grunar þar sem fólk er almennt kurteist og segir bara “jájá” þegar það skilur ekki orð. Ég geri það líka.
Hún lánaði mér líka bók sem heitir “Advice to those who stutter” sem samanstendur af mörgum stuttum skemmtilegum greinarkornum varðandi hvernig fólk sem stamar á að geta lifað með fötlun sinni og náð bata. Eitt af þeim inniheldur þennan lista sem ég fæ hérna lánaðan og snara alveg án þess að skammast mín. Þetta er eftir Frederick P. Murray:
1. Sú fötlun sem stam er samanstendur mestmegnis af lærðri hegðun. Það er hægt að venja sig af henni.
2. Stamhegðun er hægt að breyta. Mundu að þú getur ákveðið að stama þó svo þú hafir ekki val um hvenær þú stamar ekki.
3. Einstaklingur getur stamað á marga vegu.
4. Tilfinningum má breyta með því að breyta einkennum sem tengjast þeim.
5. Það dregur úr ótta og löngun til að forðast stamið eftir því sem bein inngrip í það aukast.
6. Langtímabati mun ekki nást í aðstæðum sem settar eru upp sem tilraunaverkefni. Lærðu að setja saman eigin meðfærilega tilraunastofu og nota hana úti í hinum raunverulega heimi.
7. Sættu þig við þá sjálfsmynd að vera “stamari” á hvern þann hátt sem þú þarfnast til að draga úr þeim neikvæðum tilfinningum sem þú tengir við stamið. Eftir því sem dregur úr staminu getur þú aðlagast nýrri sjálfsmynd sem einstaklingur sem á í samskiptum átakalaust.
8. Batinn mun líklega verða langt og stigmagnandi ferli. Hafðu þolinmæði gagnvart og berðu virðingu fyrir sjálfum/sjálfri þér.
Mér fannst þessi listi sérstaklega athyglisverður því að ég tengdi þessi atriði ekki bara við eigið stam heldur og mín samskipti við samfélagið og þær tilfinningar sem vakna þegar ég finn til löngunar til að segja mig úr lögum við samfélagið hvað varðar ýmsa þætti. Svo að ég snéri aðeins útúr þessum ráðleggingum :
1. Að fylgja reglum samfélagsins er lærð hegðun. Það er hægt að venja sig af henni.
2. Félagslega ásættanlegri hegðun er hægt að breyta. Mundu að þú getur ákveðið að taka þátt þó svo að þú hafir ekki alltaf um það að segja hvenær þú ert látin/n taka þátt.
3. Einstaklingur getur verið þátttakandi í reglum samfélagsins á marga vegu.
4. Tilfinningum má breyta með því að breyta þeim einkennum sem vekja þær.
5. Það dregur úr ótta og löngun til að samræmast því frekar og oftar sem félagsleg höft eru slitin.
6. Langtímabati mun ekki nást ef þú pælir bara í þessu heima. Lærðu að virkja pælinguna í umhverfi þínu.
7. Sættu þig við þá sjálfsmynd að “vera öðruvísi” og hættu að tengja það við neikvæðni. Eftir því sem hinar félagslegu reglur hafa minni ítök í þér muntu aðlagast nýrri sjálfsmynd sem frjáls og sjálfstæður einstaklingur.
8. Batinn mun líklega verða langt og stigmagnandi ferli. Hafðu þolinmæði gagnvart og berðu virðingu fyrir sjálfum/sjálfri þér.
Ég set þessa lauslegu pælingu fram hér sem leiðbeiningar og hvatningu til þeirra sem finnst langanir þeirra og væntingar til lífsins vera heftar af bæði opinberum og óskrifuðum reglum. Ég er að tala um að það þarf enginn að fá sér menntun eða atvinnu í samræmi við kröfur vinnumarkaðarins eða félagslegan þrýsting um launakjör. Það þarf enginn að taka þátt í kosningum sem ekki sér tilgang í þeim. Það þarf enginn að fylgja tísku eða láta undan félagslegum þrýsting. Það er enginn leiðtogi sem hefur meira að segja eða er mikilvægari en hver annar. Það er ekki til nein “rétt” kynhegðun. Kynhlutverk er ekki lögmál. Gredda er ekki einkamál karla. Guð er ekki til ef nema þú viljir það. Þú getur elskað náunga þinn án þess að hafa heyrt um Biblíuna. Aðfluttir Íslendingar eru ekki nýbúar heldur aðfluttir Íslendingar eða Pólverjar á Íslandi ef þau svo kjósa. Útvarp eða sjónvarp eða dagblöðin hafa ekkert að segja sem kemur endilega þínu lífi við. Flottur bíll, kort í vaxtarræktarstöð eða ljósabekkjabrúnka gera þig ekki að meiri manneskju. Grannt fólk er ekki hamingjusamara en þybbið. Að borða kjöt er ekki endilega eðlilegt. Ekki heldur þarf það að vera rugl að syngja úti á götu eða að ganga eða hjóla milli staða þegar maður getur keyrt. Það er ekki neitt til sölu í Kringlunni eða Smáralind sem skiptir þig máli. Fæst af því sem auglýsingar bjóða hefur einhverja raunverulega merkingu. Við getum talið svona áfram endalaust. Prófið að gera það sjálf.
Það hefur engin ásett regla, hugmyndafræði eða lögmál, opinbert eða óskrifað neitt yfir þér að segja ef þú vilt það ekki.
Það er ekki til neitt vald nema þú sjálfur/ur.
Gerðu það sem þú vilt gera, vertu það sem þú vilt vera en ekki níðast á öðrum til að gera það.
skráð klukkan 00:15
“All Circumstance Is Sabotage/That Which Does Not Kill Us Makes Us Stranger”
Þetta er hluti af texta lagsins “Bed Of Flies” hljómsveitarinnar Agoraphobic Nosebleed
Hvaðeina sem kemur í veg fyrir að þú fáir lifað lífi þínu eftir eigin höfði er hryðjuverk gagnvart frelsi þínu og væntingum þínum til lífsins.
Þetta dæmi, um hvernig unnið er að því að almenningur missi tilfinninguna fyrir stjórnun á lífi sínu, er tekið af heimasíðu vinafólks míns sem fluttist til London í Englandi (www.dordingull.com/postkort).
“Lísa fær útborgað í ávísunum. Það er ekki hægt að skipta ávísunum nema að hafa bankareikning. Það er ekki hægt að fá bankareikning nema að fá "utility bill" (sem er reikningur tengdur heimilinu). Það er ekki hægt að fá utility bill án þess að hafa bankareikning!!!! HRINGRÁS! Þetta er orðið ansi þreytandi. Þar sem við erum ekki officially að leigja íbúðina sem við búum í, fáum við ekki reikninga. Þetta er svo erfitt. Það er erfitt að vera svona rosalega blankur og eiga varla fyrir því að fara í vinnuna. Hvernig stendur á því að bankakerfið hérna sé svona hrikilalega erfitt. Hvað getum við gert?”
Það er stundum talað um að eitthvað kerfi sé “Kafkaískt” þegar það er illskiljanlegt og engin leið fyrir eðlilega manneskju að komast í gegnum það og er þá verið að vitna í Tékkneska rithöfundinn Kafka sem í bókum sínum fjallaði m.a. um andlitslaust ríkisbákn sem valtaði yfir einstaklinginn. Einn vina minna sem bjó tímabundið í Prag hafði einmitt á orði að það væri ekki skrýtið að Kafka hefði skrifað um ómanneskjuleg kerfisbákn.
Í tilefni hinnar hundleiðinlegu ESB umræðu sem mér skilst að sé þó nokkur í fjölmiðlum þessa dagana þá vil ég koma þessari hlið málsins að: Reglugerðarbákn ESB er enn eitt tækið til að koma þeirri hugsun inn hjá almenningi að lífsbaráttan sé svo hörð að engin leið sé að komast af án kerfisins. Fólk er gert vanmáttugt gagnvart daglega lífinu sem kerfið gerir að sínu, þú ert látin/n vita hver ræður með því að hafa það mikið af reglum að þú getur ekki lifað með þeim og heldur ekki án þeirra. Þér er ekki ætlað að skilja hvernig þetta virkar því þá geturðu ekki snúið það af þér.
Flækjan og ruglið gerir það að verkum að þú hættir að spyrja hver sé tilgangurinn því spurningarnar sem þú þarft að komast í gegnum á undan eru allt of margar.
Eina leiðin til að lifa af óruglaður/órugluð er að gera sitt ýtrasta til að lifa utan þessa kerfis eða að taka þátt í að brjóta það niður.
skráð klukkan 00:25
Í vinnunni einhverntímann um daginn bar á góma kvenmannsnafnið Bella. Einhverra hluta vegna komst það í umræðu í smástund eins og hvert annað atriði sem litlu máli skiptir í amstri dagsins. En ég áttaði mig á því eftir daginn að ég var búinn að humma stefið við gömlu vísuna um “Bellu Símamær” stanslaust. Ég þekki lagið ekki neitt en veit bara að ég hef svo oft heyrt þetta sungið og tengi það einhvernveginn við gamlar revíur. Svo ég gekk um í vinnunni og hummaði “Hún Bella Bella Bella Bella símamær tralalalal…”
Ein samstarfskona mín, einnig hjúkrunarfræðingur, var í heimsókn hjá mér í gær og fór skyndilega að segja mér frá því að þennan dag hefði hún stanslaust verið að hugsa um blómjurtina “Atropia Belladonna” (eða eitthvað svoleiðis) sem lyfið Atrópín er unnið úr. Hugsanir hennar hefðu svo leiðst áfram út í latínuheiti fleiri blómjurta allan daginn.
Hún sagði mér líka frá því að einn sjúkraliðanna hefði haft á orði að “Bella” þýddi falleg kona.
Við hlógum lengi og hátt að þessu. Mér finnst svo merkilegt hvernig þetta eina orð hefur kveikt á mismunandi hugsunum hjá okkur öllum. Merking og uppruni orða er líka athyglisvert fyrirbæri sem ég held að fæstir leiði hugann að dags daglega.
Ég tók eftir því um daginn að í upptalningu hafði ég skrifað orðin “brúðkaup” og “innkaup” (eða eitthvað annað orð sem merkti að kaupa) og var síðan með það bakvið eyrað í nokkra daga að merking orðsins yfir að “ganga í hjónaband” var líklega sú að “kaupa sér brúði”. Þetta er orð sem líklega á rætur sínar að rekja til þeirra tíma sem vald feðraveldisins í samfélagi okkar var enn meira en það er í dag og konur höfðu ekkert val um hverjum þær giftust heldur gengu kaupum og sölum.
Ég er alltaf eitthvað að velta mér upp úr því að við höfum öll val og ég er stöðugt að elta mitt val til þess að festast ekki í lífinu þannig að horfi ekki á það seinna og komi ekki auga á tilganginn. Ef að ég hefði vitað það frá unga aldri að hlutskipti mitt í lífinu væri að taka því kvonfangi sem faðir minn hefði ákveðið útfrá hagfræðilegum hagsmunum hefði ég ekki litið marga glaða daga.
Samt, þegar aðrir möguleikar eru ekki í augsýn þá virka þeir ekki eins og þeir séu til. Ástandið er að sumu leyti svipað í dag gagnvart mörgu ungu fólki þar sem það sér ekki þá möguleika að lifa lífinu eins og það sé eitt ögrandi ævintýri heldur horfa á hvernig það komist best áfram innan peningakerfisins.
Valmöguleikar virðast ekki þýða að fólk hafi val heldur fari nokkrar leiðir að sama markmiði sem fólk eins og ég sér ekki tilganginn í. Ég hefði heldur ekki litið marga glaða daga og næsta víst að tilgangurinn hefði að einhverju leyti rokið úr tilverunni ef að ég hefði bara lært viðskiptafræði og fengið vinnu í banka eða einhverri annari stofnun sem hefur það að lifibrauði að blóðmjólka hinna almenna launþega.
skráð klukkan 09:27
“Í stuttu máli, fyrst fólk hefur skapað guðina með ímyndunarafli sínu er ekki erfitt að komast að þeirri niðurstöðu að fólkið hafi einnig skapað eigin heimspekikenningar, að allar ósnertanlegar stofnanir eru þeirra sköpun og þessvegna, á sama hátt og þau gátu skapað þær, geti þau losnað við þær. Þau munu ekki lengur vera bundin af annarra hugmyndafræði eða annarra stofnunum eða yfirvaldi. Þau geta borið höfuðið hátt og stjórnað eigin gjörðum hafi þau viljann til þess.”
Úr “A Short History Of Anarchism” e. Max Nettlau
Ég held að allt það sem fólk setur fyrir sig og notar sem rök gegn eigin frelsi og annara sé enn einn þáttur í þeirri sköpun sem sem Nettlau talar um hér og fólk ætti einnig að geta losað sig við hafi það viljann til þess. Nettlau er hér að leggja útfrá orðum Pi y Margall sem í riti sínu La Reacción y la Revolución (1854) skrifaði:
“Homo sibi deus (Maðurinn er guð gagnvart sjálfum sér), sagði þýskur heimspekingur; maðurinn er eigin raunveruleiki gagnvart sjálfum sér, sinn eigin réttur, sinn eiginn heimur, sinn eiginn tilgangur, sinn eigin guð, sinn algerleiki. Hann er hin eilífa hugmynd sem er innilokuð og hefur ræktað með sér meðvitund um sjálfa sig; hann er vera veranna, hann er lög og löggjafi, einvaldur og sá sem lýtur valdinu”.
Fólk er almennt ekki að gera sér grein fyrir eigin mikilvægi. Fólk heldur heiminn ganga algerlega án sín og sér ekki tilgang í tilveru sinni annan en að þjóna. Hinar aldagömlu stofnanir “guð” og “ríki” hafa hamrað á því að einstaklingurinn sé einskis virði. Fólk orðar óskir sínar eins og þær séu synd, án þess að gera sér grein fyrir því að óskir þeirra ættu að vera það sem stjórnar heiminum og að syndin er ekki til, þeim á allt að leyfast og ekkert skal þeim vera bannað.
Þið megið allt, frelsið, lífið og heimurinn er ykkar og þið megið aldrei láta nokkra stofnun, nokkurn leiðtoga, nokkra hugsun, enga bók, né blað, né sjónvarpsþátt segja ykkur annað.
Hugsunin er ykkar og þessvegna veit enginn betur en þið sjálf hvernig frelsið getur ykkur nýst á sem bestan veg fyrir almannaheill.
skráð klukkan 00:29
Reebok, gerðu fyrir stuttu tilraun til þess að ánafna Dita Saari, Indónesískan baráttumann fyrir réttindum verkamanna, “Mannréttindaútnefningu Reebok”. Þetta fjölþjóðafyrirtæki segist upphefja “baráttumenn og kyndilbera í baráttunni fyrir bættum heimi” með hinni árlegu veitingu fjárhæðar að upphæð 35.400 sterlingspund.
Algerlega án þess að skammast sín lét Jill Tucker, frá Hong Kong skrifstofu Reebok, hafa eftir sér að “okkur finnst að við berjumst að sama markmiði” og hélt einhvernveginn andlitinu á meðan.
Reebok er einn margra skó- og fataframleiðenda (Nike er einnig þar á meðal) sem láta fátæka í Indónesíu framleiða söluvöru sína gegnum ýmis dótturfyrirtæki. Í þeirra verksmiðjum má verkafólk sem fær $1.50 (það er 150 krónur íslenskar) á dag kallast heppið.
“Svo neyðast þau til að búa í fátækrahverfum við aðstæður sem ógna heilsu þeirra og ekki síst heilsu barna þeirra” segir Dita Sari. “Á sama tíma sankar Reebok að sér milljóna dollara hagnaði ár hvert, hagnaði sem vinnuþrælarnir afla handa þeim. Hin lágu laun og misnotkun vinnuafls í Indónesíu, Mexikó og Vietnam eru helsta ástæða þess að við tökum ekki við þessari viðurkenningu”.
skráð klukkan 00:00