“Það er til svo mikið af sófapönkurum” leyfi ég mér að hafa eftir einum kunningja sem ég var að spjalla við um daginn. “Það er svo helvíti auðvelt að setjast bara niður við sjónvarpið” sagði annar kunningi, sem er gamall pönkari, “maður þarf að gera eitthvað til að rækta sjálfan sig,” bætti hann svo við.
“Battleship Potemkin” er kvikmynd sem gerð var í Rússlandi árið 1925 af manni sem hét Sergei Eisenstein. Þetta er snilldarvel gerð kvikmynd sem hefur haft áhrif á kvikmyndagerðarfólk alla tíð síðan. Ég sá hana í Bæjarbíó í Hafnarfirði í kvöld við undirleik hljómsveitarinnar Múm. Fyrir utan hina dreymnu, undirfurðulegu og fallegu tónlist Múm þá hafði kvikmyndin sterk áhrif á mig.
Hún segir frá uppreisn sjóliða á Orustuskipinu Potemkin. Sjóliðarnir gera uppreisn vegna skelfilegra aðstæðna sinna á skipinu sem stjórnað er af hörku. Eftir að þeir hafa tekið yfir skipið njóta þeir fullkomins stuðnings almennings í landi og verða hetjur í augum byltingarsinna.
Það var einmitt það sem hafði svo sterk áhrif á mig. Þessi kvikmynd fjallaði um einstaklinga sem stóðu saman gegn kúgun og lögðu líf sitt að veði við að berjast fyrir frelsi sínu og annara, allrar heildarinnar. Eldmóður byltingarfólksins og það hvernig réttlát reiði þeirra náðist á filmuna, því auðvitað var þetta þögul mynd svo lítill var textinn til að útskýra fyrir áhorfendum hvað væri í gangi.
Á leiðinni út heyrði ég á tal nokkurra ungra pilta og einn þeirra sagði hinum að “þetta hvetur mann til byltingar gegn auðvaldinu” (þetta var sagt í léttum tón) og annar svaraði; “Já ef auðvaldið færi svona með mann, þá væri maður til í að gera svona.”
Ég hugsaði með mér að þessi hugsunarháttur væri hluti af því sem kemur í veg fyrir að kapitalistum með stjórnmálavöld og peningavöld sé settur stóllinn fyrir dyrnar þegar líf og starf skattgreiðenda er misnotað jafn hroðalega og raun ber vitni hér á landi í dag. Það eru svo margir sem trúa því að svo lengi sem þau hafa mat í magann og eiga fyrir bensíni á bílinn þá sé engin þörf á því að veita stjórnvöldum neitt aðhald eða vinna að neinum breytingum.
Samkvæmt þessum hugsunarhætti þá er kjaftháttur eitthvað sem fólk sem orðið er tryllt af hungri getur leyft sér, og þá bara þegar óvinurinn sýnir sig beint með brugðinn brand. Þegar óvinurinn brosir af skjánum og hefur komið sér fyrir í hugsunarhætti okkar verður bylting ekki jafn einfalt fyrirbæri og hún er sett fram í “Battleship Potemkin.”
Við verðum að beina byltingunni að okkur sjálfum líka. Ég veit ekki afhverju svo margt fólk er að halda heim sinn fullkominn þó að hungurdauðinn sé ekki yfirvofandi. Biturleikinn hér er sykurhúðaður en er þó jafn ömurlegur þegar bitið er í gegn.
Þetta er okkar heimur og við eigum alls ekki að sætta okkur við það að fá bara að dunda okkur með smá hluta af honum.
skráð klukkan 00:07
Ég er pínulítið ástfanginn. Ástin dofnar eftir því sem frá líður en glóðin er til staðar og verður alltaf, blæs upp af og til þegar eitthvað minnir á, en lifir annars bara sem glóð, svo lengi sem ég lifi og er með hjarta á réttum stað. Það er alltaf þannig þegar maður verður ástfanginn af bíómynd.
Ég var nebbilega að koma af Amelie. Amelie hugsar eins og hluti af mér hugsar. Hún er að horfa á litlu hlutina, hún sér smáatriðin sem skipta máli. Hún veltir fyrir sér hlutum sem fáir aðrir leiða hugann að, því þeir hlutir sem hún veltir fyrir sér teljast ekki skipta máli fyrir gang daglega lífsins. Eins og sú pæling hvað margt fólk sé að fá fullnægingu núna. Þessu skýtur reglulega niður í huga minn, alveg óvart, bara svona eins og þegar fluga tyllir sér á handarbak mitt á miðju sólbjörtu sumri og ég blaka henni burtu án þess að leiða hugann að henni meira. Ég hugsa ekki út í hver ætlun flugunnar hafi verið með því að setjast á mig, hún hverfur úr hugsun minni, lífi mínu og umhverfi eins og hendi sé veifað, sem er einmitt það sem átti sér stað. Þannig óvart skjótast að mér hugsanir um mikilfengleik augnabliksins.
Amelie tekur að sér að verða örlagavaldur í lífum annara, án þess að krefjast þakklætis eða annars en ánægjunnar af því að vita að eitthvað sem hún gerði hafði sterk áhrif á líf annara manneskju. Örlögin ná henni sjálfri líka, engin getur verið hluti af annara örlögum einungis á annan veginn því öll erum við þátttakendur í ævisögum hvors annars. Persónur og leikendur. Spinnum leikstjóralaus á þrívíðu sviði.
Það skelfir mig sá möguleiki að Amelie sé í raun ekki til heldur hafi þetta verið leikkona sem setti sig inn í hlutverk ímyndaðrar persónu. Ég þori ekki að opna bíósíður dagblaðanna svo lengi sem glóðin lifir í hjarta mér af ótta við að sjá andlit hennar undir öðru nafni. Að fá því skellt framan í mig að Amelie sé í raun einhver kona sem lifi einhvernveginn venjulegu lífi með manni og barni í húsi í París. Hvað þá að einhverntímann á næsta ári fari ég í bíó að óathuguðu máli og þar sjái ég Amelie í hlutverki háskakvendis eða einhvers annars óraunhæfs litleysingja.
Ég elska Amelie og Amelie er einhversstaðar þarna úti. Sú vissa er nóg til þess að ég sofni hamingjusamur í kvöld.
skráð klukkan 07:33
Eftir vakt um daginn fór ég að pæla í því hvenær ég færi að horfa á sjúklingana mína sem viðfangsefni. Hvort að kæmi að því að ég færi bara að rýna í tölur og niðurstöður prófana og hætti að einhverju leyti að horfa á manneskjuna sem heild.
Það er alltaf ákveðin hætta fyrir hjúkrunarfræðinga að kulna, eins og það er kallað, að hætta að hafa tilfinningu gagnvart sjúklingum sínum. Maður hættir að taka tillit þess að starfið snýst um manneskjur og fer að að horfa á þau sem viðfangsefni, markmiðið er að klára vaktina og komast heim bölvandi því að þurfa að fara aftur á vakt næsta dag.
Ég finn oft fyrir því að mig langi að gera eitthvað annað en að fara í vinnuna en það er ekki tilkomið af leiða á vinnunni heldur þeirri ánægju sem ég hef af því að sinna ýmsum hugðarefnum öðrum. Ég fer í vinnuna með þá tilfinningu að ég sé að fara að hjálpa fólki. Auðvitað er erfiðara að hjálpa sumu fólki en öðru og ég get fengið léttan kvíðahnút við að átta mig á því að sjúklingurinn sem ég er að fara að sinna er í miklu óvissuástandi eða að aðstandendur eru að fara á taugum og munu þurfa mikið á mér að halda, jafnvel meira en sjúklingurinn sem taugastríð þeirra snýst um.
En reynslan er sífellt að gefa mér aukið öryggi í starfi. Það er miklu oftar en hitt sem ég kem að aðstæðum sem hefðu gert mig skjálfhentan áður fyrr en nú þegar ég lít í málið sé ég lausnirnar í stað vandamálanna.
Hjúkrunarfólk stendur líka saman að því að vinna hlutina og þegar ég byrjaði á gjörgæslunni var mér strax bent á að þar væri sjálfsagður hlutur að spyrja ráða og fá aðstoð hjá næsta manni, líka þó að þú sért búinn að vinna þar í fimmtán ár.
Ég hef alltaf haft þá hugsun þegar ég er að ferðast að ég hafi fullan rétt til að spyrja heimskulegra spurninga og það sé gáfulegra heldur en að hoppa upp í ranga lest og enda í lest á leið til Lissabon í Portúgal í stað Madrid á Spáni (eins og við Ævar vinur minn lentum í á interraili sællar minningar).
Þessvegna spyr ég alltaf í vinnunni. Ég vil ekki standa í því að láta líta út fyrir að ég sé einhver ofurhjúkka og gefi svo rangt blönduð lyf, með illa útreiknanlegum afleiðingum. Sjúklingar mínir hafa ekkert við ofurhjúkkur að gera, einfaldlega vegna þess að þau eru ekki ofurmenni. Þau vilja manneskjur sem vita hvað þær eru að gera, svo langt sem það nær.
skráð klukkan 00:39
“Ég er nokkuð bjartsýnn á framtíð svartsýninnar”
Jean Rostand
Til hvers í andskotanum á maður svo sem að vera hugsjónamaður. Það er öllum svo mikið sama að manni verður næstumþví sama líka, svona þegar skammdegið smýgur inn í sálina eða eins og um daginn þegar ég átti leið heim til eins vinar míns sem stóð í ströggli við að borga af húsi og skeina krökkum auk þess að elska konuna sína líka og hvað þá sjálfan sig. Hvernig getur þessu fólki verið annað en sama um hugsjónir, það er ekki annað hægt en að tapa peningum á hugsjónastarfi og ekki gefur maður krökkunum hugsjónir að éta og ekki borga hugsjónir af bílnum.
Er það skilyrði að hugsjónafólk sé einhleypt, svo til barnlaust, horað og deyi vinafátt í sárri fátækt en fái uppreisn æru í grein í Lesbók moggans á árhundraðsafmælinu? Hvaða uppreisn? Uppreisn æru? Til hvers að hafa æru meðal þeirra sem maður vildi aldrei við kannast. Er það ekki hin endanlega háðung að dauður uppreisnarseggurinn fær um sig grein í menningarhluta einhvers málgagns kapitalismans, er þá ekki komin fram gelding orðsins bylting þegar óhætt er að nota það á blaðsíðum sem upphefja kúgun íhaldsseminnar alla aðra daga.
Það er svo auðvelt að líta á þann sem hrækir á móti manni og andmælir umhugsunarlaust hverju orði, þann sem neitar að taka þátt í þeirri mynd sem andspyrnumaðurinn dregur upp, þann sem búinn er að pakka hugsun sinni inn í kassa og negla fyrir fast með löngum nöglum, það er svo auðvelt, örlitla stund, að líta á hann sem málsvara allra þeirra sem maður vill ná til, það er svo auðvelt að kraka svartagallsrausinu upp á himininn, annars bjartan og farga hverri þeirri hugmynd sem fæðst hafði síðustu dagana sem hjómi, sem barnahjali, sem óráðssíu manns sem ætti í raun að vera í aukavinnu og eyða sínum frítíma yfir sjónvarpinu til að öðlast snertingu við raunveruleikann.
En auðvitað á að vera jafnauðvelt að átta sig á því að hvaðeina sem rausarinn hefur að segja er jafn mikið bull og hvað annað, að hann hefur ekkert að gefa og skilur hvorki gjöfina né hugtakið, að hann er í raun vænglaus fugl sem skilur ekki flugið, að þjóðsagan um sjófuglinn sem nær ekki flugi meðan hann sér ekki sjóinn var samin um hann og mötunarhugtakið var mótað útfrá hugsunarhætti hans.
En samt má aldrei gleyma því að öll getum við lært.
skráð klukkan 00:13
“Það er mikilvægt að hafa skoðanir, hver hefur rétt á sinni skoðun en þið ættuð ekki að hika við að láta ykkar skoðun í ljósi ef ykkur finnst þörf á. Þið hafið líka allan rétt til þess að neita að hlusta á fólk sem er að viðra rasískar hugmyndir.”
Við fórum þrjú saman frá Heimsþorpi – samtökum gegn kynþáttafordómum - í einn níunda bekk og annan tíunda bekk í morgun og sögðum krökkunum frá hvað við værum að gera og hvers vegna. Við vildum fá að kynna samtökin og gerðum það. Fyrirfram ákváðum við að ef að einhver andmælti þá mættum við alls ekki fara út í neinar rökræður við rasista meðal unglinganna. Það er einfaldlega ekki okkar hlutverk. Það var ákveðið þegar í upphafi stofnunar samtakanna (sem var nú bara í Maí í fyrra) að aldrei yrði farið útí neinskonar rökræður við rasista eða nasista.
Það kom ekki til þess að einhver reyndi að reka okkur á gat en ég sá í báðum þeim bekkjum sem ég fór með í að sumir fussuðu með sjálfum sér og hinir voru að ýta á þá og mana að segja nú eitthvað. Vonandi höfum við vakið þau til umhugsunar. Allir geta lært, svo lengi lærir sem lifir og til þess er lífið að læra af því.
Ég var með í bara tveimur heimsóknum en þurfti svo að fara annað, hin tvö fóru í fleiri bekki, en ég var sáttur. Þessar heimsóknir eru fyrirbæri sem ég var búinn að humma fram af mér alveg þartil í gær, þá ákvað ég að maður á alltaf að gera það sem maður þorir ekki og fór svo með í morgun. Ég reyndi samt að sofa yfir mig en það tókst ekki.
Það er svo miklu einfaldara að gera ekki hlutina sem maður finnur geig gagnvart en eftirá, ef maður hættir að hlusta á úrdráttarraddir innra með sér og tekur áskoruninni, er tilfinningin svo innilega gefandi. Egóið stækkar um helming og sjálfstraustið með. Lífið verður auðveldara, skemmtilegra og vandamálin minni um sig.
Við buðum krökkunum að skrá sig í samtökin og mörg þeirra gerðu það. Ég benti þó á, svona frá eigin brjósti, að í grundvallaratriðum væri það sem þau gerðu sjálf, hvernig þau hugsuðu sem skipti máli. Málið væri ekki að vera í einhverjum samtökum eða ekki heldur að vera áttaður á eigin hugsunum.
skráð klukkan 13:04
Pönk er heimspeki þeirra sem neita því að eini tilgangurinn með tilverunni sé að vera neytandi. Pönkarar vilja heldur ekki hafa það að lífi þeirra sé stýrt af siðvenjum sem annað fólk kom á.
Anarkismi er hugmyndafræði þeirra sem hafa trú á manneskjunni og vilja sjá hana fá að bjarga sér í friði.
Andmælendur anarkista benda á að manneskjur geti ekki bjargað sér sjálfar og eigi því ekkert með þessa kröfu að gera. Ef fólk hætti að láta stýra sér, sé voðinn vís því eðli manna sé þannig að allir hljóti að vera upp á móti hvor öðrum eða a.m.k. komi alltaf einhverjir sem krefjast valda.
Þau meðal anarkista sem tileinkað hafa sér stóíska ró hinnar náskyldu en fornu hugmyndafræði; taó (sjá Bókin Um Veginn sem skrifuð var um 500 f.kr.) vísa til þessa að hvorki Róm né Reykjavík voru byggðar á einum degi og hvað þá heldur þær siðvenjur og þeir lagabálkar sem ætlað er að halda almenningi á mottunni, innan búrs.
Afi minn, faðir og langafi voru bændur. Ég er grænmetisæta af siðferðisástæðum. Ömmur mínar og móðir voru húsmæður, ekki þar með sagt að dóttir mín þurfi þess líka. Móðir hennar hefur líka atvinnu af því að temja hesta og móðursystir hennar er húsasmíðameistari. Og svo er auðvitað pabbi hennar hjúkrunarfræðingur.
Forfeður mínir og mæður höfðu ekki öll val, ég hef val.
Við erum flestöll sem þetta lesum í þeirri ótrúlegu aðstöðu að geta að einhverju leyti afneitað þeim öflum sem vilja móta okkur og setja okkur hegðunarreglur. Við getum lýst frati á þá vantraustsyfirlýsingu sem hefðin, reglugerðin og stjórnskipanin er. Við getum leitað okkar persónulega frelsis utan þeirra ramma sem félagsmótun hefur þegar sett okkur.
Það er margt sem kemur að þessari pælingu sem vísar okkur leið persónulegrar byltingar innan fjögurra veggja sem sjást ekki nema vel sé rýnt. Því ófyrirleitni kúgunaraflanna er svo svaðaleg að jafnvel byltingin hefur verið markaðssett.
Það er þessvegna sem það er stundum erfitt að trúa jafnvel sjálfum sér.
Svo eru líka þeir sem heimta “frelsi” en meina “völd”. Það er fólkið sem hefur tekið markaðssettu byltingunni sem sannleik.
En það er enginn sannleikur. Það er einungis þú sjálf/ur.
skráð klukkan 00:01
Fólk sem hatar lífið reynir að draga fleira fólk um borð til að drekkja öllum. Fólk sem elskar og virðir lífið notar axir til að höggva burtu aukahendurnar sem hanga á borðstokknum.
Pentti Linkola - úr Wall Street Journal 20. Maí 1994
Áður fyrr velti ég því fyrir mér hvort að landsvæði framtíðarinnar yrði skipt niður í óvistleg svæði, skemmd af mengun þar sem engum liði almennilega vel, of mikið af fólki væri á of litlu svæði og meðalaldur væri lár vegna almenns heilsuleysis og slæms aðbúnaðar. Og svo væru græn svæði sem íbúarnir verðu með kjafti og klóm og beittu vopnum til að þurfa ekki að deila sínum landgæðum með hinu fólkinu.
Mér dettur þetta stundum í hug í dag en velti því ekki mikið fyrir mér því að framtíðin er meira morgundagurinn en að ég reyni að sjá fyrir mér heiminn eftir þrjátíu ár. Síðan heimurinn varð til hafa verið til heimsendaspámenn og ég ætla ekkert að fara að blanda mér í þeirra hóp.
Ég er líka búinn að sjá það út að vandamál eru til þess að leysa þau og kappnóg land og gæði er til fyrir fullt af fólki í viðbót. Það er græðgin, vakin af hinni andlegu svartadauðapest, kapitalisma, sem er vandamálið. Auðvitað eru ýmsir fylgifiskar plágunnar eins og þegar fólk beitir manneskjulegheitum sínum og neitar að sjá bæði vandamál og lausnir. En öll getum við lært og svo lengi lærir sem lifir blablabla og tralalala þá er bara að koma sér að verki. Hver með sínu nefi og/eða í sameiningu.
Annar fylgifiskur kapitalismaplágunnar er fyrirlitning á tilfinningum gagnvart öðrum manneskjum. Tilvitnunin hér að ofan er dæmigerð en um leið óvenju hreinskilin yfirlýsing manns sem er búinn að taka inn þá kapitalisku lygi að “lífið” snúist um að bjarga sér sjálfur á kostnað annara. Það er því engin tilviljun að þessi tilvitnun hefur birst í Wall Street Journal.
Að segja bátinn sökkva ef fleiri komi um borð er einnig dæmigerð ógnun til að fá almenning í lið með sér. Að ala þannig á ótta við útlendinga er dæmigert fyrir fólk sem telur þjóðerniskennd sína meina sér að blanda geði við fólk af öðrum uppruna.
Að segja fyrirtæki fara á hausinn ef það gerir ekki sitt ýtrasta til að borga sem fæstum starfsmönnum eins lág laun og þau komast upp með er alveg rétt. Einungis afþví að öll hin fyrirtækin á samkeppnismarkaðnum eru líka búin að gleypa agnið, og línuna og stöngina með. Þau eru að hamast í kapphlaupinu um allt það sem skiptir ekki máli þegar upp er staðið því það er miklu rýmra á bátnum en haldið er fram.
Eins og allir vita þá er íslenska orðið “lífsgæðakapphlaup” þýðing úr ensku á “the rat race” og sama hvaða kapphlaup rottur vinna þá verða þær aldrei annað en rottur.
skráð klukkan 00:00