Í fjölbrautaskóla Suðurlands eru haldnir svokallaðir ”Kátir Dagar” einusinni á ári. Þá er ýmislegt gert annað en að hanga yfir skólabókum. Eina Kátu Dagana sem ég upplifði þarna kom Jóna Ingibjörg kynfræðingur til að tala um kynlíf. Ég mætti þangað.
Eftir almennt spjall um kynlíf og merkingu þess fékk hún okkur til að skrifa á miða spurningar um kynlíf til hins kynsins. Síðan var skipt í hópa og við strákarnir settumst fyrst í innri hring, spurningarnar frá stelpunum voru lesnar upp og ræddar meðan stelpurnar sátu utan við hringinn og hlustuðu.
Stelpurnar spurðu m.a. hvort að við myndum bera virðingu fyrir stelpum sem kæmu með okkur heim á “first date,” og hvort að þær nytu áfram virðingar í þeirra augum ef að þær væru opinskáar um sinn kynlífsáhuga. Það varð fátt um svör ef ég man rétt, við strákarnir horfðum á hvorn annan og umluðum eitthvað um að það gæti nú verið svo einstaklingsbundið. Allar spurningar stelpnanna snérust um þessi félagslegu samskipti kynjanna í kringum kynlíf - kynhegðun.
Svo var skipt og stelpurnar settust í innri hringinn. Spurningarnar sem voru lesnar upp voru eitthvað á þá leið hvort að þeim þætti “gott að totta typpi” og líklega eitthvað í sambandi við að ríða. Ég man þetta ekki nákvæmlega enda þó nokkur ár síðan. Þegar stelpurnar fóru svo að ræða þessar spurningar skutu strákarnir inní fáránlegum athugasemdum og voru að hvíslast á í hópnum í kring. Það angraði mig því ég vildi hlusta og læra. Hinir virtust líta á þetta sem enn eitt platformið til að láta eins og fífl.
Ég held að fíflalætin og tilraunir þeirra til að blanda sér í eða trufla kynlífsumræður stúlknanna hafi verið viðbrögð við því sem þeim fannst vera innrás á svæði þar sem þeir voru vanir að vera ráðandi. Sjálfstæðar konur skelfa marga karlmenn. Sérstaklega ef þær hafa sjálfstæðan vilja og áhuga varðandi kynlíf. Ómeðvitað að sjálfsögðu. Karlremba er ekki orð sem maður lærir að stafsetja í barnaskóla. Kannski var líka hið innprentaða óöryggi ungra karlmanna (og alls ungs fólks) varðandi kynlíf að sýna sig í framíköllunum.
Kannski er ástandið að batna í þessu sambandi og konur mega hafa áhuga á kynlífi sem er óháður fantasíum karlmanna. Mér finnst það samt ekki sýna kynferðislegt sjálfstæði einhverrar konu að sitja fyrir nakin í blaði ætluðum körlum. Ef kona má hafa áhuga á kynlífi á forsendum einhverra annara er ekki um frelsi að ræða. Þá er alveg sama kúgunin í gangi og hefur alltaf verið.
Þræll getur verið áfram sami þrællinn þó að keðjurnar og svipuförin séu ekki sýnileg.
Kannski er ástandið bara eitthvað að batna í mínum hugsanagangi. Samt, eins og ég skrifaði í gær, brá mér við að heyra konur standa uppi á sviði og tala um píkur. Mig grunar að það hafi verið leifar af gömlu karlrembunni sem ég er alinn upp við í samfélagi okkar og leifar af því árþúsunda gamla leyndarmáli að konur séu með píkur sem fékk mig til að hrökkva við.
En þarna á námskeiðinu um árið var í fyrsta skipti sem ég fann fyrir skömm yfir því að vera karlmaður.
skráð klukkan 12:10
Ég fór í leikhús í kvöld með vinnufélögum af Gjörgæslunni og sá Píkusögur. Whoa! Þetta er magnað verk, fyndið, átakanlegt og meinhollt um leið. Það er nefnilega meinhollt fyrir alla að fylgjast með tabúum brotnum. Ég held að það að tala um píkur og að tala um þær á þann hátt að píkan sé mikilvæg, merkileg, misskilin og eigi rétt á virðingu, umhyggju, nærgætni og athygli, og þaraðauki tala um píkur uppi á sviði sé brot á tabúi í íslensku samfélagi. A.m.k. brá mér við. Og ég á þó að heita pönkari.
Mér brá við í upphafi leikritsins líklega afþví að á sviðinu sátu konur, sem eru vel að merkja með píkur, og töluðu um píkur. Ég hef aldrei heyrt konur tala um píkur áður. Ekki svona blátt áfram. Hjúkrunarfræðingar, eða almennt þær konur sem starfa í heilbrigðisgeiranum, láta sér nú ekki allt fyrir brjósti brenna en ef að ég heyri samstarfskonur minnast á píkur þá er það "með einhverjum tón" eða einhverju nýyrði.
Það er líka skrítið með píkur að sama þó að ég hafi ekki verið feiminn við að snerta þær á ýmsan máta, horfa á þær og kyssa, þá er allt annað mál að tala um þær. Það hreinlega vantaði orð sem átti við píkur og lýsti þeim um leið. Snípur er sætt orð yfir sætt og skemmtilegt fyrirbæri en orð yfir píkur hef ég aldrei getað tekið mér óbrenglað í munn. Í rúminu hafa verið í gangi ýmiskonar orðaleikfimi til að sleppa því að segja nokkuð beint um píkuna sjálfa þegar ekki bara framkvæmdir heldur og umræður um kynlíf eru í gangi. Eftir að hafa horft á, hlustað og lært af Píkusögunum er ég fullkomlega sáttur við þetta orð; píka.
Mér fannst eins og mér væri hleypt þarna inn á svæði þar sem karlmenn fengju vanalega ekki að slá um sig á. Þar sem leikritið fjallar um píkur og mikilvægi þeirra finnst mér eðlilegt að ég sem karlmaður sé að einhverju leyti útilokaður. Það er nú þannig með píkur að hver og ein tilheyrir viðkomandi konu og henni í sjálfsvald sett hversu mikið hún deilir sínu píkulífi með umheiminum. Ég ímynda mér að hver kona eigi sér vel geymd leyndarmál með píkunni sinni.
Annað tabú sem er brotið í þessari sýningu er nauðgunartabúið. Sá óhugnaður sem liggur bakvið hverja nauðgun er ótrúlegur og verður enn verri þegar horft er til þess að bara á Íslandi er tilkynnt um nauðgun að meðaltali annan hvern dag. Af þeim hundruðum kvenna sem á ári hverju koma á bráðamóttöku eftir nauðgun kæra aðeins um þrjátíu og samt eru bara kannski fjórir menn dæmdir fyrir nauðgun ár hvert!
Það þarf að eiga sér stað rosaleg viðhorfsbreyting, umbylting. Þegar ekki má tala um píkur, nema viðkomandi setji sig í fræðilegar stellingar eða sé í hlutverki listamanns (eins og leikkonurnar þrjár í Píkusögum) má ekki heldur tala um þá siðferðilegu brenglun sem felst í nauðgunum, sifjaspellum eða yfirhöfuð misvirðingu við konur samanborið við karla. Ef við getum ekki talað um hlutina þannig að allir skilji og geti tekið þátt hvernig getum við þá einasta vonast til að þeir lagist.
Ein kona sem ég vinn með sagði við mig strax eftir sýninguna; "jæja nú veistu allt um píkur," ég kvað nei við, maður vissi aldrei allt um píkur. Ég er samt nýr og betri maður eftir að hafa horft á þessa sýningu og lært af henni.
skráð klukkan 03:20
“En það þarf ekkert endilega að ná samstöðu. Við megum alveg vera ósammála, það er allt í lagi. Það skiptir miklu máli að vera sátt við að vera ósátt. Það er erfitt en þannig fæðast nýjar hugmyndir. Að vera ósammála reynir meira á hugann og þína eigin sannfæringu.”
Hugrún R. Hjaltadóttir í umræðum um stöðu jafnréttisbaráttunnar í VERU #4 2000
Einstaklingar sem vilja kalla sig baráttufólk á Íslandi, sem og víðar, eru stöðugt að gera sig seka um það að leita bara uppi það fólk sem er sammála þeim og setjast niður með þeim yfir kaffibolla, ánægt með að nú séu hlutirnir að gerast. Það fólk sem gæti verið að gera skemmtilega og skapandi hluti dagar uppi sem pappírsdreifarar fyrir einhvern stjórnmálaflokkinn. Það er að leggja hönd á plóginn til að hafa áhrif innan samfélagsins, það er að vera virkt í stjórnmálum, eins og þeirra hugmynd um gang stjórnmála er.
Að vera virkur innan einhvers stjórnmálaflokks er fyrir mér að skrifa upp á að mínir skoðanir séu það fábrotnar að einhver ein stefnuskrá geti lýst þeim. Stjórnmál snúast um miklu meira en hvaða stefnu fólk er að taka á einhverri framabraut eftir háskólanám. Stjórnmál eru eitthvað sem maður heimfærir upp á allt sitt líf. Mín stjórnmál innihalda þarfir mínar fyrir frjálsræði til að velja og hafna í lífinu og ég er ekki að meina val til að fara í viðskiptafræði eða hagfræði. (Annars er ég mikiðtil hættur að taka mér orðið “frelsi” í munn, það er búið að ríða því hugtaki fullharkalega í rassgat af áðurnefndum stjórnmálaflokkum hinnar miklu kyrrstöðu).
Það sem Hugrún segir - að fólk verði að geta unnið saman þó að lífsskoðanir þeirra stangist á - er alveg satt. Og það er alveg örugglega miklu meira gefandi, þegar það gengur upp. Að aðstoða á kosningaskrifstofu gengur alltaf upp. Ef sannfæring fólks nær ekki lengra en svo að ástandið séu bara í fínu lagi eins og það er þá er það líklega afskaplega gefandi að taka þátt í flokksstarfi.
Ef að sannfæring þín gengur út á að innan viðja samfélagsins þurfi að breyta miklu og bæta því að það sé ýmiskonar ranglæti sem er að eiga sér stað. Ef að þú hefur trú á að manneskjur hafi almennt stærra hlutverk í lífinu en að vinna fyrir afborgunum og sköttum. Ef að þú hefur trú á að samskipti milli okkar allra eigi að byggjast á gagnkvæmri virðingu, þá ert þú líka reiðubúin(n) að vinna með alls kyns fólk að sameiginlegum markmiðum.
Let’s kick some ass
skráð klukkan 19:23
Um það bil viku eftir að ég kom úr Asíuflakkinu mínu frétti ég fyrir eiginlega tilviljun að einn kunningi minn hefði tekið eigið líf.
Það sló mig. Það kom ekki bara illa við mig að vita til þess að þessum unga manni hefði liðið svo illa að hann sá þann kost vænstan að skjóta sig, heldur og angraði það mig að ég skyldi ekki vita af þessu fyrr. Tölvupóstur sem átti að færa mér fréttirnar frá frænda mínum til útlanda komst einhvernveginn ekki til skila gegnum rafheima. Þegar ég innti bróður minn eftir því afhverju ég hefði ekki vitað af þessu fyrr sagði hann að það væri liðinn svo langur tími frá atvikinu að "maður er eiginlega hættur að tala um það." Það var mánuður. Það er semsagt innan við mánuður sem það tekur fyrir mann að detta út úr tilvist meðal almannaróms eftir að maður deyr.
Ég get ekki sagt til um það hvort að þessi kunningi minn er þar með gleymdur eða hvort að fleiri en ég eru að angra sig með sjálfum sér án þess að tala um það. Kannski er óttinn við dauðann svo inngreyptur í fólk að öruggast er talið að hætta að tala um afhverju indælir einstaklingar eru svo illa haldnir af lífinu að það lítur á dauðann sem lausn. Kannski er það óttinn við þessa ákvörðun kunningja míns sem ýtir undir að hann gleymist. Þegar fólk fremur sjálfsmorð er það óhugnanlegt. Okkur er ætlað að finnast gaman að lifa og þau okkar sem ekki koma auga á þá lífsgleði geta verið að minna okkur hin á að fara nú varlega í að treysta lífinu.
Dauðinn er eitthvað sem enginn vill upplifa nálægð við. Einstaklingum sem finnst dauðinn áhugavert fyrirbæri eru álitnir skrítnir á óeðlilegan hátt. En þar sem dauðinn er hluti af lífinu og við ætlum okkar að lifa lífinu verðum við að sætta okkur við að hann (eða hún) sé til staðar og sé hluti af okkar félagslega umhverfi.
Þannig verðum við líka að átta okkur á því að okkar félagslega umhverfi skapar stundum þannig aðstæður fyrir fólk að því finnst dauðinn vera lausn. Við erum öll hluti af félagslegu umhverfi hvors annars. Þarafleiðir að við verðum öll að taka tillit til hvors annars og bera virðingu fyrir hvort öðru. Einungis þannig getum við ætlast til þess að ungt fólk hætti að taka eigið líf. Ef við bara gleymum þeim koma þau aftur og aftur.
skráð klukkan 11:17
Þegar ég skrifa lesendabréf í mbl og tuða yfir einhverju eða lýsi frati o.s.frv. þá virðist fólk lesa það. Mikið af fólki í vinnunni kemur til mín og kommentar á skrifin. Fólk er líka að spyrja mig út í hvað það þýði að ég sé anarkisti afþví ég er farinn að skrifa undir að "höfundur sé hjúkrunarfræðingur og anarkisti". Sú var tíðin að ég hrökk alltaf við og fór í vörn ef að fólk bað mig að útskýra eitthvað í sambandi við anarkisma, ég sló því alltaf föstu að viðkomandi vildi fá að rakka niður mínar skoðanir. Ég hef alltaf gefið mig út fyrir að nenna ekki að standa í rökræðum því að þær virðist yfirleitt snúast um að fólk sé að rífa niður skoðanir hvers annars. Ég sé núna að þær rökræður sem ég var að lenda í áður fyrr fóru yfirleitt fram yfir fimmta til fimmtánda glasi á einhverjum skítapöbb. Þær aðstæður eru ekki grundvöllur fyrir gábbulegar samræður. Mögulega áhugaverðar samræður en ekki vitrænar.
Ég hef sjálfan mig líka grunaðan um að hafa forðast spurningar út í minn anarkisma, vegna þess að þeirri tilfinningu sem ég hafði fyrir því að eitthvað væri að og einhverju þyrfti að breyta til að ég yrði sáttur, átti ég erfitt með að koma í orð. Hugur minn var ekki nógu vakinn eða skýr til að ég gæti auðveldlega útskýrt fyrir sjálfum mér eða öðrum hvað ég ætti við með því að kenna mig við anarkisma.
Í vinnunni nú í morgun spurði mig einn læknir hvað ég ætti við með því að kalla mig anarkista. Ég sagði honum að ég væri anarkisti afþví að ég tryði því að fólk almennt gæti rekið samfélagið á forsendum gagnkvæmrar virðingar og samvinnu án þess að yfirvald einhverrar gerðar væri til staðar. Anarkistar væru fólk sem tryðu því að fólk almennt sé ekki fífl og þessháttar fyrirkomulag geti alveg gengið upp. Hann spurði mig þá hvort að ég héldi að þetta myndi eitthvað fara að ganga upp á næstunni? Ég neitaði því og sagði honum að fólk væri svo vant því að einhverskonar yfirvald væri til staðar að það þyrfti langan tíma til aðlögunar.
Það að ég geti útskýrt fyrir öðrum í einföldum orðum hvað anarkismi snýst um í grundvallaratriðum er í raun bylting fyrir mig en ég áttaði mig ekki á því fyrr en eftirá.
skráð klukkan 13:08
Vinkona mín ein var lengi í vinnu hjá Esso. Hún vann mikið, var að safna sér peningum til að eiga fyrir heimshornaflakki. Hún hefur sagt mér ýmsar sögur af sérstökum viðskiptavinum sem voru þekktir á hverri einustu bensínstöð á Stór-Reykjavíkursvæðinu fyrir nettan perraskap. Ég hef alltaf haldið að bensínsafgreiðsla hljóti að vera daufasta starf í heimi og það er það líklega þó að einhverjir perrar séu á ferli.
Eitt af því sem daufgerir starf á bensínstöð er að fólki er ætlað að koma fram við viðskiptavinina á staðlaðan hátt. Hún vinkona mín sagði mér frá því að af og til koma eftirlitsmenn á bensínstöðvarnar dulbúnir sem kúnnar. Þeir koma til þess að tékka á að starfsfólkið hegði sér rétt og rétt hegðun felst í því að láta út úr fyrirfram ákveðnar setningar; “Góðan daginn”, “Var það eitthvað fleira” og “takk fyrir.” Ef að þessar þrjár setningar eru ekki uppistaðan í samskiptum afgreiðslumanneskju og kúnna þá telst samskiptum ábótavant og starfskrafturinn fær skömm í hattinn.
Þetta fyrirkomulag, sem er alveg örugglega hluti af dagskipun fjölda starfsfólks margra fyrirtækja hér, gerir ekki ráð fyrir því að fyrirtækin séu með manneskjur í starfi. Það gerir heldur ekki ráð fyrir því hve Ísland er lítill heimur og að fólk hér á það til að horfast í augu, muna eftir hvort öðru og jafnvel kynnast lítillega gegnum störf sín. Reynt starfsfólk þekkir sína kúnna og veit að það þarf ekki að reyna að troða á þá einhverju drasli þegar hann eða hún kemur reglulega til að kaupa bensín.
Þessi endalausa dagskipun er hluti af hinni dæmigerðu afneitun á því að fólk almennt geti gert eitthvað af viti án þess að vera skipað fyrir. Eins og þið sjáið dagsdaglega gera ráðandi öfl innan samfélagsins, eins og lögreglan eða yfirmenn vinnustaða eins og Esso, almennt ekki ráð fyrir því að almenningur geti hugsað. Það er talið farsælast að samskipti fari fram eftir fyrirfram ákveðnum reglum.
Þessar samskiptareglur hjá staffi Esso er bara pínulítill hluti af þeirri stöðluðu heimsmynd sem unnið er hörðum höndum að því að koma á. Hvar sem við komum í heiminum eru sömu fyrirtækin með sömu framhliðarnar á sínum útibúum. Starfsfólkið er klætt á sama hátt og það talar eins. Kapitalisminn gerir ekki ráð fyrir manneskjum í sinni heimsmynd. Manneskjur er bara stöðluð viðfangsefni þegar kemur að viðskiptum.
skráð klukkan 09:48